Muhittin Gümüş Türkolog · Eğitimci
Türkolog · Eğitimci · Yazar

Muhittin Gümüş

Öğretim Görevlisi · Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

Ankara’dan Taşkent’e, Taşkent’ten Bişkek’e uzanan otuz yılı aşkın bir yolculuk: Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk lehçeleri, çeviribilim ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması.

Bişkek · Manas Üniversitesi

Türk Dünyası

  • Türkiye
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Türkmenistan
  • KKTC
  • Macaristan
35+Yıllık Hizmet
3Başkent: Ankara, Taşkent, Bişkek
7Kitap ve Sözlük
26Yönetilen Tez
Ana Sayfa › Yazılar

Erdemli İnsan Yetiştirmek…

Ağustos 25, 2026 Tanrı Dağlarından

Türk milletinin geleceği için alanında yetkin ve hayat boyu erdemli olmayı düstur edinen insanlar yetiştirmek zorundayız. Bu yetkinlik ve erdem belli bir alanda gerekli olan bilgi ve becerilere sahip olmayı ifade ederken erdem insanın ruh olgunluğuyla ahlaken övülen meziyetleri ihtiva eder.

Ahlaklı, edepli ve erdemli olarak edinilen bilgi, beceri, eğilim ve değerlerle donanımlı olan gençlik bizim Türk gençliği olmalıdır.

İnsan, ancak ruh ve bedeniyle birlikte insandır. O insan, yetkin ve erdemli bireylerin yetiştirilebilmesi maksadıyla özgün/orijinal, taklitten uzak, başkalarına benzemeye çalışmayan ontolojik ve epistemolojik birlik içinde olmak zorundadır. Ruh ve beden bütünlüğünü ontolojik bütünlük olarak algılarız. Buna bağlı olarak da zihinsel, ruhsal ve sosyal yönlerini dengeli bir şekilde geliştirmeyi hedefler. Beden insanın fizyolojik yapısını, ruh ise kişinin benliğini meydana getiren entelektüel, ahlaki ve duygusal yetilerin tümünü yansıtır. İnsan bakınca insana "İşte bu Türk demeli"…

İnsanın bedenen, ruhen ve sosyal açıdan iyilik hâli olarak tanımlanan sağlık; beden sağlığı ve ruh sağlığının ihtiva ettiği sorumluluk duygusu, irade ve disiplinin yanı sıra ahlaki değerler, inanç, vatanseverlik, merhamet, şefkat, iyilikseverlik, seçicilik gibi iç dünyayı şekillendiren özelliklerle ilişkilidir. Sağlıklı insanlar akıl ve vicdan, sahibi de olurlar. Aksi halde sağlıktan bahsedilemez.

Bilgi ve bilgelik epistemolojik bütünlük açısından bakınca çok yönlü düşünme becerisinin geliştirilmesi şarttır. İnsanın, eleştirel ve analitik düşünme, analitik anlayış, hoşgörülük, iş birliği yapabilme, problem çözme gibi eğilim ve becerileri geliştirmesi oldukça önemlidir. İnsanların bilgilerini hayatın her alanında etkili bir şekilde kullanabilen bilge bireyler olmalarının da yolu açılmış olur. Bilgi ve erdemin bir araya gelmesiyle gerçekleşen olgunluk ile insanın özünü tanıması mümkündür. Bilgelik de öyle başlar.

Ahlaklı: Adil, başkalarının haklarına saygı duyan, tabiata ve toplumsal sorunlara duyarlı, güvenilir, saygılı, doğru, dürüst

Bilge: Bağımsız ve özgür düşünen, belagat sahibi, bilgilerini paylaşan, ilme ulaşan, estetik duyarlılık sahibi cesaretli, yiğit ve mert, risk alan, inisiyatif alan, öfkesini kontrol eden, destekleyici, girişimci

Estetik: Güzelliğe duyarlı, olgun, seçici, zarif, ölçülü, sanatsal yeteneklerini bilen ve kullanan

İradeli: Kararlı ve iddialı, tutarlı, ilkeli, kendine güvenen, öfkesini kontrol eden, sorumluluk alan

Merhametli: Şefkatli, affedici, iyiliksever, yardımsever, paylaşımcı, sevecen

Sağlıklı: Sağlıklı beslenen, düzenli uyuyan ve dinlenen, düzenli spor ve egzersiz yapan, temiz, bağımlılıktan kaçınan ve bağımlılıkla mücadele eden, manevi sağlığını koruyan

Sorgulayıcı: Meraklı, eleştirel düşünen, araştırmacı, esnek, iş birliği yapan, problem çözen

Üretken: Hayal ve hedefleri olan, çalışkan, öğrenmeye istekli, azimli ve sabırlı, iletişime ve dayanışmaya açık, yaratıcı

Vatansever: Bayrağını seven, Türkçeye sahip çıkan, vatanını, milletini seven ve savunan, gelişmiş bir devlet bilincine sahip olan, ülke çıkarlarını üstün tutan, vatandaşlık hak ve sorumluluklarını bilen, millî kültürüne ve manevi değerlere bağlıdır…

Türk Maarif Modelinde de sözü edilen yetkin ve erdemli öğrenci demek edepli, ahlaklı, merhametli, estetik, bilge, sorgulayıcı, sağlıklı, üretken olması, vatansever niteliklerini besleyen temel kaynak eserler, nelerdir sorusunu akla getirmektedir. Türk millî eğitimin amacı üniversitelere öğrenci yetiştirmek değildir. İstatistikleri kabartmak da değildir… İnsan yetiştirmektir maksat…

Ama nasıl? Ne ile? Kiminle? Cevap: Yöntem, Araç, İnsan…

Türkçeyle, Türk milletinin öz evlatlarıyla erdemli ve yetkin insanlar yetişecek elbet...

Muhittin GümüşTanrı Dağları’ndan
İlgili Yazılar
Yayınlar

Kitaplar ve Sözlükler

Türk lehçelerinin söz varlığına dair karşılaştırmalı eserler.

1995

Türkçe Açıklamalı Azerbaycan Atasözleri

Prof. Dr. Mehman Musaoğlu ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Türkmen Atasözleri ve Bilmeceleri

Prof. Dr. Sapar Kürenov ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Özbek Atasözleri

Doç. Dr. İbrahim Yoldaşev ile birlikte

2008

Kırgızca-Türkçe-Rusça Konulu Sözlük

B. Sagınbayeva, İ. Şahin, E. Tölökova ile birlikte

Bütün Eserler
Arşiv

Foto Galeri

Kırgızistan’dan kareler — Burana’dan Song-Köl’e, boz üyden Tanrı Dağları’na.

Burana Kulesi · Balasagun
Song-Köl · Yaylada atlar
Boz üy · Yayla
Alay Dağları
Bozkır
Dağ geçidi
Karlı zirveler
Toktogul
Yeşil yamaçlar
Burana · Balasagun
Ala Arça
Tanrı Dağları

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.”

İbn Sînâ · 980–1037

Arşivden

Videolar ve Söyleşiler

Televizyon programları, söyleşiler ve proje kayıtları.

Türkçeye gönül verenlerle…

Öğretim, yayın ve proje iş birlikleri için iletişime geçebilirsiniz.

İletişime Geç