Hayat Hikâyesi

Amasya merkeze bağlı Yuva Köyü’nde, sekiz çocuklu bir ailenin dördüncü evladı olarak, işçi bir baba ve ev hanımı bir anneden dünyaya geldim. İlkokula başladığımda altı yaşındaydım; ailemden habersiz, önlüksüz, yakasız ve çantasız olarak okula başladım. Yaşım küçük diye öğretmenim bir yıl sonra okula başlamamı istiyordu, ancak ısrarım sonucunda ve başarılı olacağımı da fark edince okula devam etmeme izin verdi. (Yırtık Ayakkabı, 2020)

Hayata bakış açımı genişleten ve hayat boyu iz bırakan, örnek kişilikleriyle mesleğimi seçmemde etkin rol oynayan öğretmenlerim oldu.

Bana okuma sevgisi aşılayan ilkokul öğretmenlerim İrfan Güler (1971–1973), Mustafa Tanrıverdi (1973–1974), İbrahim Tanrıverdi (1974–1975) ve Ahmet Soylu’yu (1975–1976) saygıyla anmak isterim. Tokat-Zile İmam Hatip Lisesi’nde devlet parasız yatılı öğrencisiyken Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenim Muammer Turhan’ın Türk edebiyatına olan sevgimi artırmadaki etkisini unutamam. Meslek derslerinde Zeki Altın ile Abdullah Cebeci’nin, beden eğitimi ve spor öğretmeni Mehmet Bayraktar’ın, tarih ve coğrafya sevgisinde İnci Alpaydın’ın katkılarını unutamam.

1984 yılında kazandığım Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde Prof. Dr. Hasibe Mazıoğlu, Prof. Dr. Zeynep Korkmaz, Prof. Dr. Doğan Aksan, Prof. Dr. Olcay Önertoy, Prof. Dr. Mustafa Canpolat, Prof. Dr. Hamza Zülfikar, Prof. Dr. İsmail Ünver, Prof. Dr. İsmail Parlatır, Prof. Dr. Hasan Özdemir, Prof. Dr. Hasan Kavruk, Prof. Dr. Abdulkadir Gürer, Prof. Dr. Nevzat Gözaydın, Prof. Dr. F. Sema Barutçu-Özönder, Prof. Dr. Orhan Acıpayamlı, Doç. Dr. Kayahan Erimer, Dr. Attila Erden ve Dr. Dilek Elçin’den dersler aldım. DTCF Tarih Bölümünde merhum Prof. Dr. Bahaeddin Ögel ile Prof. Dr. Mustafa Kafalı’nın derslerini gönüllü olarak ve hep merakla dinledik.

Öğretmenlik formasyonu derslerini Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesindeki çok değerli hocalarım Prof. Dr. Enise Kantemir, Prof. Dr. Fatma Varış, Prof. Dr. Mahmut Tezcan, Prof. Dr. Saffet Bilhan, Prof. Dr. Cavit Kavcar, Prof. Dr. Tanju Gürkan ve Prof. Dr. Akif Ergin’den aldım.

1988 yılında mezun olur olmaz saygıdeğer hocam Prof. Dr. İsmail Ünver’in tavsiyesi ve yol göstericiliğiyle Ankara Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi’ne öğretim görevlisi olarak mesleğime başladım. Görevimin ilk yılında kadroya geçtim; ardından Ankara Üniversitesi TÖMER Yönetim Kurulu Üyesi ve Başkan Yardımcısı olarak atandım. Uzun yıllar TÖMER’in başkanlığını yapan Dr. Mehmet Hengirmen hocamın şahsıma ve kuruma olan emekleri unutulamaz. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi lisansüstü programında bilgi ve tecrübelerinden çokça yararlandığım kıymetli hocalarım oldu: Prof. Dr. Bozkurt Güvenç (Hacettepe Üniversitesi); Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesinden Prof. Dr. Üstün Dökmen, Prof. Dr. Figen Çok, Prof. Dr. Bekir Onur, Prof. Dr. Sedat Sever, Prof. Dr. Nilgün Köklü; Ankara Üniversitesi DTCF Dilbilim Bölümünden Prof. Dr. N. Engin Uzun ve Prof. Dr. İclal Ergenç ile Dr. Mehmet Hengirmen…

Göreve başladığım Ankara Üniversitesi TÖMER, ilk yıllarda yalnızca DTCF’nin alt katında üç sınıflı bir dil merkezi iken bu kurumu 1990 yılından itibaren meslektaşlarımızla birlikte tarihinin en büyük kapasitesine ulaştırdık. TÖMER’in Türk Dünyası Büyük Öğrenci Projesi’ne katkısında ve dil öğretiminde öncü kurum olmasında nice isimsiz kahramanın emeği vardır.

1990’da Ankara Üniversitesi TÖMER’in kurumsal niteliğinin geliştirilmesi ve buna bağlı olarak Ziya Gökalp Caddesi No. 18, Kızılay adresinde bulunan dokuz katlı binanın tefrişiyle görevlendirildim. Eğitim ve öğretimi daha geniş, daha modern ortamlarda yapabilmek için bu tefrişatı kara kışın ayazında kırk gün boyunca üç vardiya işçi çalıştırarak başardık. O bina 26 Mayıs 2025’e kadar onlarca milletten binlerce insana dil hizmeti sundu. Meslek hayatımdaki o uykusuz geceleri unutamam.

İlk başkan Mehmet Hengirmen ile üçüncü başkan N. Engin Uzun döneminde tarihte iz bırakacak işlere imza atılmıştır.

1992–1993 eğitim öğretim yılında, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 39. maddesine uygun olarak Özbekistan Taşkent Devlet Cihan Dilleri Üniversitesine YÖK tarafından görevlendirildim ve ilk kez bir Türkçe Öğretim Merkezi açma şerefine nail olduk. Cihan Dilleri Üniversitesi Senatosu tarafından şahsıma fahri profesörlük tevdi edildi. Bizimle birlikte değerli meslektaşlarım Dr. Zeki Sözer, Hakan Yılmaz ve Beycan Efe Şahin de fedakârane çalışmalarda bulundular. Aynı yıl TÖMER’in öğretim elemanlarından Süleyman Akyol Kazakistan’da, Şebnem Hüseyinoğlu Kırgızistan’da, Gülhanım Ünsal Türkmenistan’da, Recai Ünal Azerbaycan’da görev yaptılar.

1993 yılında Taşkent’ten Ankara’ya döndükten sonra TÖMER’in Tunalı Hilmi Şubesi Müdürlüğüne atandım. Bu görevim esnasında Türk dünyasından davet ettiğimiz öğretim üyeleriyle çalışmak akademik hayatıma büyük katkı sağladı. Türkmenistan’dan Prof. Dr. Sapar Kürenov ve Gülalek Esenova, Azerbaycan’dan Prof. Dr. Mehman Musaoğlu, Özbekistan’dan Prof. Dr. İbrahim Yoldaşev, Kazakistan-Doğu Türkistan’dan Prof. Dr. Zeyneş İsmail, Kırgızistan’dan Prof. Dr. Gülzura Cumakunova ile Razak Saydilkan’la birlikte çalıştık; atasözleri kitapları yazdık. Uzun yıllar birlikte çalıştığımız ve hâlen Giresun Üniversitesinde öğretim üyesi olan Prof. Dr. Ahmet Güngör’le de Türk Lehçeleri ve Edebiyatı Dergisi’ni Türk dünyasının ortak Latin alfabesiyle yayımladık.

Severek ve büyük bir aşkla hizmet ettiğim Ankara Üniversitesi TÖMER’den, Atayurt’ta Türkçeye ve Türk dünyasına alın teriyle birlikte akıl teri dökmeye devam etmek için, aynı kurumsal misyona sahip Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinin daveti üzerine ayrıldım. Manas Üniversitesinin 26 Kasım 1997 tarihinde eğitim öğretime başladığı gün ilk derslerini verme şerefi bize nasip oldu. Bütün yükseköğrenim ve meslek hayatım üç başkentte — Ankara, Taşkent, Bişkek — Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk kültürünün tanıtımı ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması için geçmektedir.

Meslektaşlarımla birlikte 2014’ten itibaren çalışarak hazırladığımız Altın Köprü Türkçe Öğretimi Ders Kitapları (A1, A2, B1, B2, C1) ile Altın Köpürö Kırgız Tili (A1, A2, B1, B2, C1) kitaplarının proje sorumlusu ve yazarlarından biri olarak emek vermekten büyük mutluluk duydum.

Kimlik ve Öğrenim

Adı Soyadı

Muhittin Gümüş

Doğum Yeri

Amasya · Yuva Köyü

Mesleği

Öğretim Görevlisi

Lisans

Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü (1984–1988)

Yüksek Lisans

Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Dilbilim Bölümü — Türkçenin Eğitimi ve Öğretimi Anabilim Dalı

Doktora

C. Balasagın Kırgız Millî Devlet Üniversitesi, Dil Bilimi (devam ediyor)

Görev Yeri

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Mütercim Tercümanlık Bölümü · Bişkek

Uzmanlık

Türkolojinin alt dalları: Türk dili ve edebiyatı, Türkçe öğretimi · Türk lehçeleri · çeviri bilimi · dil öğretiminde materyal geliştirme

Akademik ve İdarî Görevler

Ankara Üniversitesi TÖMER (1988–1998)

• 1988–1998

  Türkiye Türkçesi Öğretim Görevlisi

  Ankara Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi

• 1989–1992

  TÖMER Başkan Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi

• 1992–1993

  Türk Cumhuriyetleri Türkçe Öğretimi Koordinatörü

  Özbekistan Devlet Cihan Dilleri Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezi kurucusu ve konuk öğretim elemanı (2547 sayılı Kanun’un 39. maddesiyle YÖK görevlendirmesi)

• 1993–1998

  TÖMER Tunalı Hilmi Şubesi Müdürü

  Ankara

• 1994–1998

  Türk Dünyası Büyük Öğrenci Projesi Kurum Temsilcisi

  Eğitim-öğretim işlerinde

• 1994–1998

  Dil Dergisi Yazı Kurulu Üyesi

  Ankara Üniversitesi TÖMER

• 1996–1998

  Türk Lehçeleri ve Edebiyatı Dergisi Genel Yayın Yönetmeni

  Yayın Kurulu üyeliğiyle birlikte

• 1997–1998

  TÖMER Denetleme Kurulu Başkanı

• 1997–1998

  TRT Avrasya — “Dilimiz Kültürümüz”

  67 bölümlük programda sunucu-yorumcu

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (1997– )

• 1997

  Modern (Yabancı) Diller Yüksekokulu Kurucu Müdürü

• 1998–2003

  ÖSYM Sınav ve Öğrenci İşleri Müdür Vekili

• 1998–2002

  Genç Manas Bülteni Genel Yayın Yönetmeni

• 1998–2003

  Üniversite Senatosu Üyesi

• 1999–2002

  Mütercim Tercümanlık Bölümü Kurucusu

  Yabancı Diller Yüksekokulu

• 1999–

  Edebiyat Fakültesi Mütercim Tercümanlık Bölümü Öğretim Görevlisi

• 2000–2001

  Dil Öğretimi Bölümü Kurucusu ve Bölüm Başkanı

  Yabancı Diller Yüksekokulu

• 2002–2011

  KTMÜ Haber Bülteni Yazı İşleri Müdürü

• 2003–2012

  Yabancı Diller Yüksekokulu Müdür Yardımcısı

• 2012–2014

  Öğrenci Evleri Müdür Vekili

• 2014–2019

  Yabancı Diller Yüksekokulu Müdür Yardımcısı

Diller

• Kırgızca · Pekiyi
• Özbekçe · Pekiyi
• İngilizce · Orta
• Rusça · Orta
• Arapça · Okur-yazar
• Farsça · Okur-yazar

Kazak, Tatar, Uygur ve Türkmen Türkçeleri başta olmak üzere diğer Türk lehçelerini bilimsel yazıları ve konuşmaları anlayabilecek düzeyde bilmektedir.

Sevdiği Sözler

“Merhamet etmeyene merhamet olunmaz.” — Hz. Muhammed (s.a.v.)

“Güçlüyken affet, zayıfken sabret. Yazgına asi olma. Yaptığın iyiliği unut, yapılan iyiliği unutma. Herkes adaletle iş görecek.” — Bilge Kağan (683–734)

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.” — İbn Sînâ (980–1037)

“Adalete dayanan kanun bu göğün direğidir; kanun bozulursa gök yerinde duramaz.” — Yusuf Has Hâcib (1017–1077)

“İnsan, ancak diliyle insandır.” — Wilhelm von Humboldt (1767–1835)

“Dilde, fikirde, işte birlik.” — İsmail Gaspıralı (1851–1914)

“Bir kere yükselen bayrak bir daha inmez.” — Mehmet Emin Resulzâde (1884–1955)

“Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” — Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938)

Sevdiği Yazar, Şair ve Ozanlar

• Alişir Nevaî
• Karacaoğlan
• Ziya Gökalp
• Mehmet Âkif Ersoy
• H. Nihal Atsız
• Yahya Kemal Beyatlı
• Peyami Safa
• Orhan Seyfi Orhon
• Arif Nihat Asya
• Ahmet Kabaklı
• Tarık Buğra
• Cengiz Aytmatov
• Attilâ İlhan
• Miraziz A’zam
• Bahtiyar Vahabzâde
• Abdurrahim Karakoç
• Cahit Zarifoğlu
• Erkin Vahidov
• Salican Cigitov
• Sezai Karakoç