Muhittin Gümüş Türkolog · Eğitimci
Türkolog · Eğitimci · Yazar

Muhittin Gümüş

Öğretim Görevlisi · Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

Ankara’dan Taşkent’e, Taşkent’ten Bişkek’e uzanan otuz yılı aşkın bir yolculuk: Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk lehçeleri, çeviribilim ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması.

Bişkek · Manas Üniversitesi

Türk Dünyası

  • Türkiye
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Türkmenistan
  • KKTC
  • Macaristan
35+Yıllık Hizmet
3Başkent: Ankara, Taşkent, Bişkek
7Kitap ve Sözlük
26Yönetilen Tez
Ana Sayfa › Yazılar

Eğitim ve öğretim mi şart; talim ve terbiye mi?

Nisan 26, 2026 Tanrı Dağlarından

"Geçmişte öğrencim olan bir devlet okulu müdürünü ziyaret ettim. Biz görüşürken koridorda bir tartışma sesi duyuldu. Müdür gitti, beş on dakika sonra geldi. -Ne oldu? diye sordum. -Öğretmenle bir veli tartışması vardı. -Tartışmanın sebebi neymiş? -Öğretmen, çocuğunuzun kullandığı kelimeler ağza alınmayacak kadar çirkin, düzeltmeye çalışıyorum ama siz de katkıda bulunun demiş. Veli ise "Sen ne öğretmenisin?" diye sorunca Matematik öğretmeniyim, diye cevap vermiş. Öğrenci velisi der ki "Sen matematiğini öğret, başka bir şeye karışma! Benim çocuğumu terbiye etmeye, eğitmeye hakkın da yetkin de yok!" demiş. ...

Eski Millî Eğitim Bakanı Prof. Dr. Ziya Selçuk anlattı yukarıdaki olayı... Muhtemelen bu olay Ankara'da geçiyor...

Maalesef öğretmenin öğrencisini terbiye etmeye hakkı da yetkisi de olmadığını söyleyen bir veliyi eşek sudan gelene kadar nasıl bir işlemden geçirmek gerektiğini ben bilemiyorum ama devlet bilmelidir. Yapılabilir olanı bu satırlarda yazmak şart değildir. Argo lügatimiz çok zengin olsa da biz yine de lisan-ı münasiple ifade etmemiz gerekir. Eşek sudan gelene kadar "terbiye etme yöntemi" önce o "veli"ye gerekli. Öğrenci merkezli eğitim demek öğretmen otoritesinin söndürüldüğü, adeta pısırık ve ezik sınıf yönetmeni bir öğretmenle öğrencinin paşa gönlünün istediği her şeyi sınırsız ve sorumsuz biçimde yapabildiği bir sistem değildir.

"Talim" ve "Terbiye" kavramlarını içini boşaltıp içini GDO'lu ürünler misali tohumun aslından uzaklaşması gibi bir hâle düşürmek kimin eliyle oldu?

Çağdaş eğitim, Avrupai tarzda, Batılı bakış açısı gibi içi boş ve saçmalıklarla insan yetiştirmek geri kafalılıktır. Farabi, Biruni, İbn-i Sina, Al Harezmi, İbn-i Haldun, İbn-i Heysem, Cezeri, Sabuncuoğlu Şerefeddin, Ali Kuşçu, Uluğ Bey gibi âlimler Batı tarzı eğitim almadı. Çünkü onlar Batıyı aydınlatan terbiyeli, ahlaklı, erdemli insan olarak ilmin ve irfanın kudretini bilirlerdi ve hocalarının huzurunda bırakın "sen" demeyi "ben" demeyi bile saygısızlık sayan şahsiyetler büyük Türk milletinin evlatlarıydı.

Aile fertleri kendi çocuğunun arkadaşı olamaz, öğretmeni de olamaz, yaşam koçu ise hiç olamaz... Anne, annedir, baba ise babadır.

Öğretmen de sadece öğretmenlik mesleğinin gerektirdiği usuller çerçevesinde sorumluluklarını yerine getirmek için vardır.

Annelerin babaların terbiyedeki rolünü yerine getirmemesi öğretmene, sınıfa, okula, topluma külfet ve püsküllü beladan başka bir şey getirmez. Geçen hafta K.Maraş'ta meydana gelen o kanlı olaydan hemen önce öğrencileri ve öğretmeni katleden 14 yaşındaki k"tilin anasına ve babasına "Sizin çocuğunuz pek terbiyesiz, iletişim problemleri var. Biriniz öğretmen, biriniz de emniyet mensubusunuz... Nedir bunun sebebi?" denseydi muhtemelen en nazik biçimiyle cevap şöyle olurdu: -Aaa!... Teessüf ederim. Neden öyle diyorsunuz? Siz kendi işinize bakın! Biz gayet çağdaş, modern, özgürlükçü, ilerici bir çocuk yetiştiriyoruz..." diyeceklerdi...

Eğitim, öğretim değil ama talim terbiye şart dedirtiyor insana... Hemen karşı çıkıp biz talim terbiyeye karşıyız ama eğitim öğretime değil... Saçmalamak ücretsiz ya hani...

Öncelikle tespit edilen pek çok anne babaya zorunlu talim terbiye şart...

Çünkü onlar "Biz çok eğitimliyiz! Duvarımızda asılı diplomaların sayısı belli değil, ayol! diyorlar... Eğitimli olmak diploma sahibi olmak değildir... Biz bilmiyor muyuz eğitim- öğretim ya da talim- terbiyenin aynı şeyler olduğunu... Ancak temel mesele bu terimlerin ihtiva ettiği anlama uygun davranış sergileyip sergilememekte yatıyor.

Muhittin GümüşTanrı Dağları’ndan
İlgili Yazılar
Yayınlar

Kitaplar ve Sözlükler

Türk lehçelerinin söz varlığına dair karşılaştırmalı eserler.

1995

Türkçe Açıklamalı Azerbaycan Atasözleri

Prof. Dr. Mehman Musaoğlu ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Türkmen Atasözleri ve Bilmeceleri

Prof. Dr. Sapar Kürenov ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Özbek Atasözleri

Doç. Dr. İbrahim Yoldaşev ile birlikte

2008

Kırgızca-Türkçe-Rusça Konulu Sözlük

B. Sagınbayeva, İ. Şahin, E. Tölökova ile birlikte

Bütün Eserler
Arşiv

Foto Galeri

Kırgızistan’dan kareler — Burana’dan Song-Köl’e, boz üyden Tanrı Dağları’na.

Burana Kulesi · Balasagun
Song-Köl · Yaylada atlar
Boz üy · Yayla
Alay Dağları
Bozkır
Dağ geçidi
Karlı zirveler
Toktogul
Yeşil yamaçlar
Burana · Balasagun
Ala Arça
Tanrı Dağları

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.”

İbn Sînâ · 980–1037

Arşivden

Videolar ve Söyleşiler

Televizyon programları, söyleşiler ve proje kayıtları.

Türkçeye gönül verenlerle…

Öğretim, yayın ve proje iş birlikleri için iletişime geçebilirsiniz.

İletişime Geç