Muhittin Gümüş Türkolog · Eğitimci
Türkolog · Eğitimci · Yazar

Muhittin Gümüş

Öğretim Görevlisi · Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

Ankara’dan Taşkent’e, Taşkent’ten Bişkek’e uzanan otuz yılı aşkın bir yolculuk: Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk lehçeleri, çeviribilim ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması.

Bişkek · Manas Üniversitesi

Türk Dünyası

  • Türkiye
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Türkmenistan
  • KKTC
  • Macaristan
35+Yıllık Hizmet
3Başkent: Ankara, Taşkent, Bişkek
7Kitap ve Sözlük
26Yönetilen Tez
Ana Sayfa › Yazılar

İnsan Diliyle İnsandır

Ekim 17, 2025 Tanrı Dağlarından

Dik durmayı beceren insanoğlu dili kullanma, düşünme becerisi ve gülme yetisi ile diğer canlılardan ayırt edilir. Dil denen mucizenin Allah'ın insana verdiği en büyük nimet ve ayrıcalıktır. Bizim dilimiz Türkçedir. Onu gözümüzden daha iyi korumalı, evladımızdan ve vatanımızdan daha fazla muhafaza etmeliyiz, geliştirmeliyiz.

Meşruiyet ile meşrutiyeti, tazminat ile tanzimatı, bilhassa ile bilakisi, etken ile etkini, Âdem ile ademi, âlem ile alemi, asgari ile askerîyi, aşık ile âşık'ı, âla ile alayı, direk ile direkti, eğer ile eyeri, hâkim ile hakimi, hâl ile hali, mahsur ile mahzuru, mütevazı ile mütevaziyi, nâif ile naifi, nağme ile nâmeyi, öğretim ile öğrenimi, şûra ile şurayı, takdir ile taktiri, yayın ile yayımı, ukde ile uhdeyi ve daha nice sözleri birbiriyle karıştıran okur yazar olması bir yana kocaman unvan, makam ve mevki sahiplerine tahammül edemiyorum.

Dil bilinci, bireyin kendi ana dilini tanıması, doğru ve etkili kullanabilmesiyle oluşur ve Türkçeyi doğru kullanmak iletişimde başarı ve toplumsal bilinç kazandırır.

İnsanlarda dil bilinci, kişinin kendi anadilini öğrenmesi ve hayatı boyunca doğru ve etkili kullanmasıyla gelişir. Dil, sadece iletişim aracı değil, aynı zamanda düşünmenin temelidir; insanlar anadilleri ile düşünür ve dünyayı anlamlandırır. Dil bilinci, temel eğitimde başlar; çocuklar dinleme, okuma, konuşma ve yazma becerilerini yeterince kazandıkça başarısı artar. Mesele "anlamak"la çözülür. Dinleme anlama ve okuma anlama çalışmalarında anlama gerçekleşmediyse amaç hasıl olmamıştır. "Oku geç, otur, sus da dinle" yöntemiyle değil seviyeye uygun, beklenen hedef davranışları ihtiva eden metinler ve konular özenle seçilmiş olmalıdır. En büyük problem muhteva ile öğretilmek istenen bilgi, kazandırılması düşünülen beceri arasında ilgisizliktir. Her dilde birbirine yakın seslerden oluşan sözler vardır. Bunların yanlış kullanılması öğrenim ve öğretim sürecinde çözülmelidir. Bir insanın kırk yıl yanlış kullandığı kelimeleri düzeltmek artık imkânsız hâle geliyor. Yukarıda sıraladığımız kelimelerin yanlış kullanılmasını da geçtik, insanların adlarını yanlış telaffuz etmek de başka bir sıkıntı... Sıkıntı bilinçsizlik... "İnsan diliyle insandır..." Türk, Türkçesiyle Türk'tür.

Merhum Bahtiyar Vahapzâde'nin Ana Dili şiirinde dediği gibi

"Bu dil, bizim ruhumuz, eşgimiz, canımızdır, Bu dil, birbirimizle ehdi-peymanımızdır. Bu dil, tanıtmış bize bu dünyada her şeyi Bu dil, ecdadımızın bize goyup getdiyi En gıymetli mirasdır, onu gözlerimiz tek Goruyub, nesillere biz de hediyye verek.

Bizim uca dağların sonsuz ezemetinden, Yatağına sığmayan çayların hiddetinden, Bu torpağdan, bu yerden, Elin bağrından gopan yanığlı neğmelerden, Güllerin renglerinden, çiçeklerin iyinden, Mil düzünün, Muğan'ın sonsuz genişliyinden, Ağ saçlı babaların ağlından, kâmalından, Düşmen üstüne cuman o gıratın nalından Gopan sesden yarandın. Sen halgımın aldığı ilk nefesden yarandın..."

Muhittin GümüşTanrı Dağları’ndan
İlgili Yazılar
Yayınlar

Kitaplar ve Sözlükler

Türk lehçelerinin söz varlığına dair karşılaştırmalı eserler.

1995

Türkçe Açıklamalı Azerbaycan Atasözleri

Prof. Dr. Mehman Musaoğlu ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Türkmen Atasözleri ve Bilmeceleri

Prof. Dr. Sapar Kürenov ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Özbek Atasözleri

Doç. Dr. İbrahim Yoldaşev ile birlikte

2008

Kırgızca-Türkçe-Rusça Konulu Sözlük

B. Sagınbayeva, İ. Şahin, E. Tölökova ile birlikte

Bütün Eserler
Arşiv

Foto Galeri

Kırgızistan’dan kareler — Burana’dan Song-Köl’e, boz üyden Tanrı Dağları’na.

Burana Kulesi · Balasagun
Song-Köl · Yaylada atlar
Boz üy · Yayla
Alay Dağları
Bozkır
Dağ geçidi
Karlı zirveler
Toktogul
Yeşil yamaçlar
Burana · Balasagun
Ala Arça
Tanrı Dağları

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.”

İbn Sînâ · 980–1037

Arşivden

Videolar ve Söyleşiler

Televizyon programları, söyleşiler ve proje kayıtları.

Türkçeye gönül verenlerle…

Öğretim, yayın ve proje iş birlikleri için iletişime geçebilirsiniz.

İletişime Geç