Muhittin Gümüş Türkolog · Eğitimci
Türkolog · Eğitimci · Yazar

Muhittin Gümüş

Öğretim Görevlisi · Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

Ankara’dan Taşkent’e, Taşkent’ten Bişkek’e uzanan otuz yılı aşkın bir yolculuk: Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk lehçeleri, çeviribilim ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması.

Bişkek · Manas Üniversitesi

Türk Dünyası

  • Türkiye
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Türkmenistan
  • KKTC
  • Macaristan
35+Yıllık Hizmet
3Başkent: Ankara, Taşkent, Bişkek
7Kitap ve Sözlük
26Yönetilen Tez
Ana Sayfa › Yazılar

Gönül Dili Türkçe

Nisan 21, 2024 Tanrı Dağlarından

Kökleri çağlar öncesine uzanan Türk milletinin dili Türkçe olup tarih boyunca bu dille nice eserler yazılmış; geleceğin teminatı aziz Türk evladının hayal dünyasını geliştirmek için yine bu dille masallar, övünç ve kıvancını dile getirmek için nice destanlar okunmuştur.

Orhun’dan gelen bir sestir benim Türkçem. Yalın ve keskin bir üslûp, hükümdarâne eda ve ihtişamlı hitap tarzını "Teŋri teg teŋride bolmış Türk Bilge Kagan "diye başlayan ilk satırdan itibaren âdeta göklerden gelen muhteşem bir seslenişle asırları delip geçerek ruhumuzu titreten bir dildir benim dilim. "Üze kök teŋri asra yagız yir kılındukda ikin ara kişi oglı kılınmış "cümlesiyle başlayan satırları okuyunca semavî bir yücelik benliğimizi sarar. 101. satırında Kültigin’in “körür közi körmez teg bilir biligi bilmez teg bolmak (“görür gözü görmez gibi, erer aklı ermez gibi olmak”) diyerek işlenmiş altın gibi bir dil sunulduğunu görürüz biz.

Bizim dilimiz sevgi dilidir. Kaşgarlının her bir kelâmı, Has Hâcib’in has sözleri, Ahmet Yesevî’nin hikmetleri kulağımıza okunur, gönlümüze nakşedilir asırlardır.

Şeyh Edebali’nin “Ey Oğul!” diye başlayan “İlim bil, irfan bil, söz bil. Hâl bil, ahval bil, gönül bil. Usul bil, adap bil, sınır bil.” dediği her asırda hükme sahip nasihatlerini, Mevlânâ’nın hoş görüsünü, Hacı Bektaş’ın erenler bağını, Yunus’un "Ben gelmedim dâvâ için/Benim işim sevi için/Dostum evi gönüllerdir/Gönüller yapmaya geldim.” sözüyle gönülden sevgisini, Fuzulî’nin Şikâyetnâme’siyle ve aşk derdinden hoşnutluğunu, Bâkî’nin nüktelerini, Nedim’in serv-i revanla Sadabad’a yürüyüşünü anlamaya çalıştığımız bir dildir.

Şair Necatî Beg’in yalın ve güçlü üslubunu tattığımız,, Alişir Nevaî’nin bizi tek bayrak altında topladığı dildir bizim Türkçemiz.

“Kurtulamam üç nesnenin elinden / Biri firkat, biri gurbet, biri aşk/ Üçü bilmez birbirinin hâlinden…” diyen Gevherî’den üç nesneyi, “Pîr elinden bâde içtim/ Doğdum elinize düştüm / Ak cenneti gördüm geçtim” diyen Pir Sultan’ı, “Ela gözlerine kurban olduğum/Yüzüne bakmağa doyamadım ben/İbret için gelmiş derler cihana/Noktadır benlerin sayamadım ben” diyen Âşık Ömer’i, “Bahçelerde nar ağacı/Kimi tatlı kimi acı/Gönüldeki derdin ilacı/Ya bulunur ya bulunmaz” derken Erzurumlu Emrah, “Güzelliğin on par'etmez/ Bu bendeki aşk olmasa/ Eğlenecek yer bulamaz / Gönlümdeki köşk olmasa” diyen Âşık Veysel…

Kimileri yavuklusuna sevdasını, askerdeki evladına özlemini, gurbetteki eşine hasretini ifade etmek için türküler yakmışlar, aşkını kâğıda döküp güfteler yazıp nağmelerin en derin ve duygulu besteleriyle şarkılar terennüm etmişler bu dille. Şairler kavuşamadıkları sevgiliye seslenmişler, gitmedikleri ve görmedikleri köylere, dağlara, göllere, akarsuya, denizlere ulaşmışlar benim dilimle…

Ekin tarlasında güneşin tenini kavurduğu çiftçi babanın ahlat ağacının gölgesinde semaver çayı keyfini, akşamüzeri okuldan evine dönen babaya güler yüzlü annenin tebessümü ve bereketli sofranın ardından yorgunluk kahvesini yudumlayışı pek güzel anlatılır bu dille… Her çiçekten bal alan arının çalışkanlığını, uzun yollar kat etmiş karıncanın azmini, yuvadaki çifte kumruların hissini, üveyiklerin güzelliğini, kuzularla oğlakların oynaşmasını, çilli horozun kedilerle dövüştüğünü benim Türkçemin gözüyle gördü insanımız. Yaylalarda soğuk suların pınarlardan akışını, tan yeri ağarırken derelerde kekliklerin ötüştüğünü, yüce dağların bulutlarla öpüştüğünü, söğüt dallarıyla karayelin raks ettiğini, göçmen kuşların sıcak diyarlara ritmik edayla uçuştuğunu hiçbir dil benim dilimden daha güzel aktaramadı şiirlere.

Nezaketin, letafetin, zarafetin ve asaletin en nazif ve en nezih örneklerini bu dille ifade ettik. Hitabetin, belagatin, edebiyatın, sanatın, musikinin güzel dilini; ilmin, irfanın ve maarifin yüceliğini; velvelenin, laf ebeliğinin, dedikodunun, iftiranın, beyhude nutuklar atarken çıkan tavus kuşu notalarının sevimsizliğini ve kokuşmuşluğunu bu dille anlatırız.

Köleliğin, esaretin, sömürünün, vampirliğin alçaklığını ifade eden en tesirli dildir Türkçem. Saygının, sevginin, barışın, huzurun, refahın, gönül zenginliğinin, birlik ve beraberliğin kıymetini, hadsizliğin, haysiyetsizliğin, hainliğin bedelinin ağırlığını, istiklalin, istikbalin ve istikrarın ancak yorulmadan terlemekle devam edebileceğini veciz sözlerle ifade eden bir dildir bizim dilimiz.

Bu dil; baba ocağı kadar sıcaklık, ana kucağı kadar ferahlık, okyanus kadar dinginlik verir insana. Hakkın, hukukun, yüce hükmün, adaletin ve mizanın düzenini; Kitabın/Kur'an'ın, sünnetin, duanın, iyiliğin, edebin, ahlakın, hayır ve hasenatın mükafatını bu dilin halis sözleriyle anladık biz yüzyıllar içinde. Bayraktar, Akıncı, Hürkuş, Kaan, Altay, Kirpi, Göktürk ve daha niceleri benim milletimin evlatları, benim dilimin mensupları üretti ve benim dilimden ad verdiler...

Türkiye'nin 100.Yılından Türk'ün 100 Yılına benim dilimden, gönül dolusu Tanrı Dağlarınca selamlar... 21 Nisan 2024

Muhittin GümüşTanrı Dağları’ndan
İlgili Yazılar
Yayınlar

Kitaplar ve Sözlükler

Türk lehçelerinin söz varlığına dair karşılaştırmalı eserler.

1995

Türkçe Açıklamalı Azerbaycan Atasözleri

Prof. Dr. Mehman Musaoğlu ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Türkmen Atasözleri ve Bilmeceleri

Prof. Dr. Sapar Kürenov ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Özbek Atasözleri

Doç. Dr. İbrahim Yoldaşev ile birlikte

2008

Kırgızca-Türkçe-Rusça Konulu Sözlük

B. Sagınbayeva, İ. Şahin, E. Tölökova ile birlikte

Bütün Eserler
Arşiv

Foto Galeri

Kırgızistan’dan kareler — Burana’dan Song-Köl’e, boz üyden Tanrı Dağları’na.

Burana Kulesi · Balasagun
Song-Köl · Yaylada atlar
Boz üy · Yayla
Alay Dağları
Bozkır
Dağ geçidi
Karlı zirveler
Toktogul
Yeşil yamaçlar
Burana · Balasagun
Ala Arça
Tanrı Dağları

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.”

İbn Sînâ · 980–1037

Arşivden

Videolar ve Söyleşiler

Televizyon programları, söyleşiler ve proje kayıtları.

Türkçeye gönül verenlerle…

Öğretim, yayın ve proje iş birlikleri için iletişime geçebilirsiniz.

İletişime Geç