Muhittin Gümüş Türkolog · Eğitimci
Türkolog · Eğitimci · Yazar

Muhittin Gümüş

Öğretim Görevlisi · Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

Ankara’dan Taşkent’e, Taşkent’ten Bişkek’e uzanan otuz yılı aşkın bir yolculuk: Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk lehçeleri, çeviribilim ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması.

Bişkek · Manas Üniversitesi

Türk Dünyası

  • Türkiye
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Türkmenistan
  • KKTC
  • Macaristan
35+Yıllık Hizmet
3Başkent: Ankara, Taşkent, Bişkek
7Kitap ve Sözlük
26Yönetilen Tez
Ana Sayfa › Yazılar

"Açık" ve "Amaç" Üzerine

Temmuz 06, 2023 Tanrı Dağlarından

Dilimizde "açık" ve "amaç" üzerine birkaç söz... Yalnızca bilenlerin anladığı, anlayanların yararlanabildiği bir şeydir dil. Alenî, bâriz, âşikâr, âyân, bedîhî, vazıh, sarîh, müstehcen, münhal, üryân, mubîn: açık. Açığımız kaldı mı başka? Bir de amaç; gaye, hedef, maksat, niyet, ideal, emel, murat... Daha bir çok...

O kelimelerin hiç biri kendi arasında aynı anlamda değil ama aynıymış gibi yaptık. Hepsini tek kelimeye indirdik. Dili kısırlaştırmak böyle bir şeydir.

İlk kısımda yer alan 11 kelimenin tamamına "açık" demişiz. İkinci kısımda yer alan 7 kelimeye karşılık "amaç" dedik. Düşünceyi kısıtlamak demektir bu. Oysa her birine karşılık bulmak mümkünken hepsini silip topluca birer ad verdik. Bu doğru olmadı. Edebî dil ile halkın dili birbirinden uzak olamamalı ama halk da edebî dili öğrenip kullanacak... Kelimeleri yasaklamak yanlış... Kendi dilimizde karşılığı yoksa karşılık üreteceğiz veya yenisini bulana kadar kullanacağız yabancısını. Yabancı dillerden kelime almayan, başka dillerden etkilenmeyen bir dil yoktur dünyada... Düşünce üretenler kendi ürünlerine kendileri ad koyarlar.

Bir de şunu ekleyeyim:

"Çevirmen" kelimesi "tercüman"ın mı "mütercim"in mi karşılığı? Çevirmenlik "Mütercim-Tercümanlık"'ın karşılığı olabilir mi? Yazılı çeviri yapana mütercim, sözlü çeviri yapana tercüman dendiğine göre "çevirmen" demekle bu mesleğin yazılı çeviri yapanıyla sözlü çeviri yapanı ayırt edilmemiş oluyor. Oysa "dilmaç" kelimesi var(dı) Türkçemizde. 1824 yılında Sultan II. Mahmut'um emriyle "Dilmaçlar Odası" kurulmuş ve ciddi bir meslek dalı olarak devletin dış ilişkilerinde, edebî eser çevirilerinde büyük başarılara imza atılmıştır. 1942 yılında ise Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde Tercüme Bürosu kurulmuştur. Kelime ve kavramları herkes kafasına göre kullanamaz. Aksi takdirde ortak bir dil diye bir şey kalmaz. Konu uzun...

Avrupa'da "İslâmafobi" yoktur. Avrupa'da İslâm karşıtlığı da yoktur. Avrupa'da İslâm düşmanlığı vardır. Avrupa'da İslâm'ı kabul etmiş mazlum ve masum halkların mümessili yahut mağdurları vardır... Yine Avrupa'nın zulmüne ve hışmına uğramış, sömürülmüş, aşağılanmış, gariban Afrikalı, Asyalı vardır... Medeni(!) Avrupa da onlardan nefret eder. Çünkü faşizmin, komünizmin, vahşi kapitalizmin, iyi bir şey sanılan hümanizmin doğum yeridir Avrupa. "Avrupa'da Müslüman demek Türk demektir. Müslümansa Türk'tür, Türk'se Müslümandır" der herkes... Literatürde "Ortaçağ karanlığı" denmesine sebep olan her şey, Avrupa'da vuku bulmuş, tarihi bir gerçektir. Bizim bazı aklı evveller Ortaçağ karanlığı denince Osmanlı döneminden söz edildiğini zannederler. Oysa Engizisyon Mahkemelerinde yargılanan Galileo Galilei'yi anlamak yeter... İbn Sina'yı, Harezmi'yi, Biruni'yi, Farabi'yi, Uluğ Bey'i, Ali Kuşçu'yu ve daha nicelerini bilmek zorundadır insanlık... "Hristiyanafobi" ya da Hristiyan nefreti var mı dünyada? Müslüman kimseye durup dururken düşman olmaz. Nefretini Arakanlı Müslümanlara kusanlar Avrupalı değil ama kafa aynı... Bunların birbiriyle ilgisiz olduğunu düşünmek isterim...

İslâm; sevgi ve barış dinidir... Onun hakiki mensupları kimseden durup dururken nefret etmez, sebepsiz düşman olmaz. İslam'ın sancaktarı Türk milletidir; hep öyle olacaktır...

Muhittin GümüşTanrı Dağları’ndan
İlgili Yazılar
Yayınlar

Kitaplar ve Sözlükler

Türk lehçelerinin söz varlığına dair karşılaştırmalı eserler.

1995

Türkçe Açıklamalı Azerbaycan Atasözleri

Prof. Dr. Mehman Musaoğlu ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Türkmen Atasözleri ve Bilmeceleri

Prof. Dr. Sapar Kürenov ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Özbek Atasözleri

Doç. Dr. İbrahim Yoldaşev ile birlikte

2008

Kırgızca-Türkçe-Rusça Konulu Sözlük

B. Sagınbayeva, İ. Şahin, E. Tölökova ile birlikte

Bütün Eserler
Arşiv

Foto Galeri

Kırgızistan’dan kareler — Burana’dan Song-Köl’e, boz üyden Tanrı Dağları’na.

Burana Kulesi · Balasagun
Song-Köl · Yaylada atlar
Boz üy · Yayla
Alay Dağları
Bozkır
Dağ geçidi
Karlı zirveler
Toktogul
Yeşil yamaçlar
Burana · Balasagun
Ala Arça
Tanrı Dağları

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.”

İbn Sînâ · 980–1037

Arşivden

Videolar ve Söyleşiler

Televizyon programları, söyleşiler ve proje kayıtları.

Türkçeye gönül verenlerle…

Öğretim, yayın ve proje iş birlikleri için iletişime geçebilirsiniz.

İletişime Geç