Muhittin Gümüş Türkolog · Eğitimci
Türkolog · Eğitimci · Yazar

Muhittin Gümüş

Öğretim Görevlisi · Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi

Ankara’dan Taşkent’e, Taşkent’ten Bişkek’e uzanan otuz yılı aşkın bir yolculuk: Türkçenin yabancılara öğretimi, Türk lehçeleri, çeviribilim ve Türk dünyası gençlerinin geleceğe hazırlanması.

Bişkek · Manas Üniversitesi

Türk Dünyası

  • Türkiye
  • Azerbaycan
  • Kazakistan
  • Kırgızistan
  • Özbekistan
  • Türkmenistan
  • KKTC
  • Macaristan
35+Yıllık Hizmet
3Başkent: Ankara, Taşkent, Bişkek
7Kitap ve Sözlük
26Yönetilen Tez
Ana Sayfa › Yazılar

Milletvekili Yemini Üzerine

Haziran 05, 2023 Tanrı Dağlarından

"Devletin varlığı ve bağımsızlığını, vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü, milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma; hukukun üstünlüğüne, demokratik ve laik Cumhuriyet'e ve Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı kalacağıma; toplumun huzur ve refahı, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde herkesin insan haklarından ve temel hürriyetlerden yararlanması ülküsünden ve Anayasa'ya sadakatten ayrılmayacağıma; büyük Türk milleti önünde namusum ve şerefim üzerine ant içerim."

Yemin; edenin değil, ettirenin niyetine göre edilir. Türk milletinin iradesini temsil etmek üzere seçilen milletvekillerinin çoğu, ettikleri yeminin ruhuna uygun bir tarzda ant içtiler. Kimileri okumakta zorlandı, kimilerinin telaffuzu yöresel ağız özelliklerini taşımakta, standart Türkçe söyleyiş özelliklerine uygun olmadığı görüldü.

Yemin metni çok uzun ve sıralı cümlelerden oluşmaktadır. Doğru biçimde vurgu, ezgi, tonlama için iyi düzeyde dil bilinci gereklidir. Yazılı veya sözlü anlatımda cümlelerde aynı kelimenin sıkça tekrarı anlatım bozukluğu sayılır. Noktalama işaretleri ise kelimelerin doğru vurgulanmasını, anlatımın akıcılığını sağlamada ve özellikle de anlamı ayırt etmede etkin rol oynar.

Milletvekili yemin metninde 9 adet "ve" bağlacı, üç adet noktalı virgül (, dört adet virgül (,) iki adet kesme işareti (') var. Yemin metni, amaçlanan temel düşünceyi anlatma gücüne sahip olmakla birlikte akıcı bir üsluba sahip değil... Sırayla inceleyelim:

Devletin varlığı... koruyacağıma;

Devletin bağımsızlığını koruyacağıma;

Vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü koruyacağıma;

Milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma;

İlk noktalı virgüle kadar "Neyi koruyacağıma? "sorusuna cevap veremeyen ilk ad tamlaması belirtme durumu (-ı) ekini almamıştır... Anlatım eksiktir. Cümle "Devletin varlığı+n+ı ve bağımsızlığını..." diye devam etmeliydi.

"Vatanın ve milletin bölünmez bütünlüğünü; milletin kayıtsız ve şartsız egemenliğini koruyacağıma;..." Burada da "milletin" kelimesinin gereksiz yere tekrar edildiği. görülüyor. Metin yazarı bize, Gâzi Mustafa Kemal Atatürk'ün 'Hâkimiyet bilâ kayd u şart milletindir (Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir)" sözünü telmih sanatıyla yansıtmak istemiş.

"Vatanın bölünmez bütünlüğünü, milletin birliğini ve egemenliğini kayıtsız şartsız koruyacağıma;... "diye yazılsaydı iyi olurdu. Türkçe cümlelerde anlam vurgusu yükleme yakın olan kelime ya da kelime grubundadır. Yemin metninin devamında yer alan "laik, inkılap, refah, adalet, millî, sadakat" kelimelerini doğru telaffuz edenler neredeyse azınlıktaydı. Laik kelimesindeki a ünlüsünün uzun okunması, inkılâp kelimesinin orta hecesindeki "ı" ünlüsünün "i" olarak söylenmesi yanlıştır. Çünkü anlam değişikliğine sebep oluyor. Laik kelimesindeki "l" ünsüzü ince söylendiğinde doğru olur. Refah kelimesi yalın hâlde kısa ünlülerle telaffuz edilir; ünlüyle başlayan bir ek gelirse kelimenin içindeki 'a' ünlüsü uzun söylenir. Adalet kelimesindeki ikinci hecede "a" ünlüsü uzun ünlüdür. Sıkça yanlış yazılan millî kelimesinin sonundaki ünlü uzun i'dir. "Sadakat" kelimesine gelince iki farklı ses olayı üzerinde durmakta yarar vardır. Bu kelimedeki ikinci "a" ünlüsü uzun ünlüdür. Son hecedeki "a" ünlüsü ise ince "a" ünlüsüdür. Bu nedenle çıkma durumu eki -DAn ince sıradan ünlüyle yani "sadakatten" biçiminde söylenir. 28. dönem TBMM'nin açılış töreninde İstiklal Marşı'nı okumayanların zorunlu milletvekili yeminini kürsüye tıpış tıpış gidip kuzu kuzu okumaları bizi şaşırtmadı."... büyük Türk milleti önünde..." diyerek ant içmeleri ise onları ziyadesiyle çatlatıyor...

Yemin metni, aynı düşünce ve felsefe çerçevesinde Türkçenin dil ve anlatım özelliklerine göre düzeltilerek yeniden yazılmalıdır...

Muhittin GümüşTanrı Dağları’ndan
İlgili Yazılar
Yayınlar

Kitaplar ve Sözlükler

Türk lehçelerinin söz varlığına dair karşılaştırmalı eserler.

1995

Türkçe Açıklamalı Azerbaycan Atasözleri

Prof. Dr. Mehman Musaoğlu ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Türkmen Atasözleri ve Bilmeceleri

Prof. Dr. Sapar Kürenov ile birlikte

1995

Türkçe Açıklamalı Özbek Atasözleri

Doç. Dr. İbrahim Yoldaşev ile birlikte

2008

Kırgızca-Türkçe-Rusça Konulu Sözlük

B. Sagınbayeva, İ. Şahin, E. Tölökova ile birlikte

Bütün Eserler
Arşiv

Foto Galeri

Kırgızistan’dan kareler — Burana’dan Song-Köl’e, boz üyden Tanrı Dağları’na.

Burana Kulesi · Balasagun
Song-Köl · Yaylada atlar
Boz üy · Yayla
Alay Dağları
Bozkır
Dağ geçidi
Karlı zirveler
Toktogul
Yeşil yamaçlar
Burana · Balasagun
Ala Arça
Tanrı Dağları

“İlim ve sanat, iltifat görmediği memleketten göç eder.”

İbn Sînâ · 980–1037

Arşivden

Videolar ve Söyleşiler

Televizyon programları, söyleşiler ve proje kayıtları.

Türkçeye gönül verenlerle…

Öğretim, yayın ve proje iş birlikleri için iletişime geçebilirsiniz.

İletişime Geç