Ağzından çıkanı kulağı duymamak... Hırsı aklının önüne geçmek... Haddini aşmak... Debelendikçe batmak... Pek sevimsiz deyimler değil mi?
Deyimleri ve sanatlı sözleri yerinde kullanmak için bediiyattan ve belagat ilminden çokça nasiplenmekle başarı kazanılır. Bazılarına bu asla nasip olmaz. Toplum huzurunda konuşanların ağzından çıkanı kulağının duyması elzemdir. Türkçemiz bazı davranış ve sözleri tasvir etme ve anlamlandırma bakımından pek zengindir.
Dili nezakete ve nezahate, gönlü hakikate ve saadete, gözü nebatata ve tabiata, ağzı nefasete ve belağata, kalbi merhamete ve şefaata, aklı ilme ve irfana yakışmayan tipler vardır her toplumda.
Yedi kazan sütü devirdikten sonra "Çok şükür bu işten de yüzümüzün akıyla çıktık!" diyen deve ile sivri sineğin yelden korunurken ağacın arkasına saklandığında "Bana dayanmasa devrilecekti bu ağaç." demesi gibi ahmakça söz söyleyen veya davranış sergileyenler vardır her yerde. Bazen de "Merd-i Kıpti şecaat arzederken sirkatin söyler" derler ya hani o türden konuşan ahmak, bön, salak, budala, beyinsiz, alık, dangalak, sersem, ebleh, armut, hödük, angut sıfatlarını taşıyanlar vardır.
Daha bitmedi yahu... Kuşbeyinli, tahtası eksik, balkabağı, cennet öküzü, öküz, kalın kafalı, aval, andavallı, avanak, hışır, hıyar, enayi gibi sıfatları kısmen, tamamen, lâyıkıyla, bütünüyle, eksiksiz, baştan ayağa, sonuna kadar, tam anlamıyla hak eden (müstehak) ne kadar "şey" varmış...
"Şey"in yerine bir şey/ bir isim yazamadım. Adam, insan, zat, kişi, şahıs; kadın, kız, erkek, oğlan; çeşitli meslek ve iş kollarında boy gösteren falancalar da diyemiyorum.
Herkes kendi anlayışına göre bir tespitte bulunabilir. Hamaseti millî gururun yüceltilmesi için yaparsınız ama bunu ancak hakikate çevirdiğinizde sizin peşinizden gelenler çoğalır, sel olur. Yoksa palavracı olursunuz. Hamaseti fecaate çeviren akıl, terbiye ve ahlak fukaraları için "felaket" demekten başka çare yok...
Kelâmın ve siyasetin şehvetine kapılırsanız Musa ile Firavun'u eşdeğer görecek kadar ahmaklaşırsınız. Mazlum ile zâlimi bir zaviyede görmek fecaat ile bile tarif olunamaz. Allah ıslah etsin!
