Her şeyin bir ölçüsü vardır değil mi? Saygıda, sevgide, nezâkette dahi ölçü kaçtığında kabak tadı başlar... Fazla nezâket öğüt dinletir, derler. Öğüt verme ehliyetine ve liyakatine sahip olanlar karşısında boynumuz kıldan incedir. Bir de haddi aşıp sözünün ölçüsünü bilmeyenler vardır ki onlar nezaketi hak etmezler.
Had hudut, sınır veya ölçü dendiğinde kültürümüze mahsus yönüyle bakmalıyız. Haddi aşalı 3 yıl oldu diyen olgun Türk evladı 66 yaşında olduğunu böyle ifade eder. Sınır, had Peygamber Efendimiz (SAV)'den fazla yaşamayı saygısızlık, hadsizlik addeden bir kültürün temsilcisini başka milletlerin mensuplarında duymadım.
Asıl meselemiz nezaket idi...
Bizim kültürümüz nezâketi Şair Nedim'in ifadesiyle "Haddeden geçmiş nezaket yağ u bal olmuş sana/Mey süzülmüş şişeden ruhsâr-ı âl olmuş sana" diye izah ederken bir nezaket vardır ki haddeyi de bilmeyi gerektirir.
Bazı insanlara nezaket yağ ile baldan daha tatlı gelir ve hak edene de öyle davranılır. Nezâket güzelleştirir insanı.
Batı'nın aydınlanma sürecinde nezaket, yüksek ideallere dayalı geleneksel hiyerarşik toplumlardan farklı olarak "ben ve başkası" arasındaki eşitlikçi ve sosyal forumu temsil eder.
Bizde ise başkalarına karşı saygılı ve incelikle davranma, incelik, nâziklik ifade eder. Bir iş veya durum için önemli olma, dikkatli davranmayı gerektirme anlamındadır.
Nezaket, insanların birbirine karşı saygılı, kibar ve düşünceli davranışları dır. Günlük hayatta nezaket örnekleri; selamlaşmak, teşekkür etmek, sıraya saygı göstermek, yardım etmek ve uygun bir dil kullanmak gibi basit ama etkili davranışlardır.
Kime saygı kime nezaket gerek? Misafire nezaket, büyüğe saygı, öğretmene saygı, devleti temsil edene, dünüre nezaket, komşuya saygı, kaynana ve kaynataya saygı ve nezaket...
Rakibe saygı, muhalife saygı, taraftara saygı, başka inanç gruplarına hoşgörü vb...
Müşteriye saygı, alacaklıya saygı, verecekliye nezaket, fukaraya yardım esas olmalıdır.
Sanatkâra, âlime, ustaya, bir bilene, edibe; şaire, yazara saygı...
Saygı ve nezaketin suistimali bir çuval inciri mahveder. Nezaket, kibarlık, saygı ve asgari sevgi zafiyet değildir.
Bir teklifin reddinin dahi nâzikçe ifadesi ancak asalet sahiplerine yaraşan bir davranıştır. Selamünaleyküm...
Günaydın. İyi geceler. Hoş geldin. Afiyet olsun. Merhaba. Özür dilerim.
Lütfen. Memnun oldum.
Elinize sağlık. Teşekkür ederim. Rica ederim. Hayırlı olsun... vb. ilişki sözlerinin içinde selamlaşma, vedalaşma, kutlama, taziye ile pek çok teşvik edici sözler Türkçemizde bolca mevcuttur. Bedelsiz kullanmak gerek.
İnsanda nezaket, saygı, hoşgörü gibi kavramlar bir hayat tarzı hâline geldiyse ne âlâ... Kabalık ve pespâyelik kabul ve tahammül edilemez eylemlerdir...
Geçmişi, tarihi olayları ve tarihi şahsiyetleri saygı ve nâzik sözlerle anmak, anlamak birinci vazife biliriz.
....
Aytmatov'la sohbet ederken...
Tanrı Dağları'ndan selamlar...
31.10.2025
